Düzeltilmesi Gereken Bir İşaret: Düzeltme İşareti

(Düzeltilmesi Gereken Bir İşaret: Düzeltme İşareti; Yeni Ufuklar Dergisi, Sayı 27, 2015)

Herhangi bir dilde yer alan bir kelimenin farklı telaffuz edilmesi (uzun hecenin kısa okunması, kısa hecenin uzun okunması, ince harfin kalın okunması, kalın harfin ince okunması vs.)  gayet olağan bir durumdur ve yöresel ağız çeşitliliğinin mevcudiyeti bakımından hoş olarak dahi kabul edilebilir. Lâkin resmî dilde bir sözcüğün yazımında farklılık söz konusuysa ve bundan ötürü telaffuzda da farklılıklar mevzubahis ise ortada hoş değil, nahoş bir durum vardır ve bu meseleye acilen bir çözüm üretmek icap eder.

Serim


Ahali arasında “şapka” olarak maruf, terimsel lugatte düzeltme işareti olarak adlandırdığımız işaretin (^) ne gariptir ki düzgün bir şekilde kullanılmamasından dolayı “Kendisi himmete muhtaç bir dede/Nerde kaldı gayrıya himmet ede” sözü mucibince öncelikle kendisinin düzeltilmesi gerekmektedir. Uzatma ve inceltme olmak üzere iki işlevi olan bu işaretin yeri gelip tamamen kaldırılması yeri gelip daha da yaygınlaştırılması üzerine tartışmalar yapılmıştır. Lâkin onu kaldırmak isteyenler ortaya makul bir sebep koyamadıkları gibi onun yaygınlığını artırmak isteyenler de nerelerde kullanılacağını adam akıllı müzakere ve münazara etmemişlerdir. Binaenaleyh düzeltme işareti herkesin kaleminde keyfî bir kullanımla hayatiyetini devam ettirmektedir. Örnek verecek olursak, “zira” kelimesinin iki hecesi de uzundur. Bu nasıl olsa bilinen bir şeydir diye düşünenler “zira” şeklinde, ikinci hece zaten uzun okunduğu için ilk hecedeki uzunu gösterelim diyenler “zîra” biçiminde – ki imlâ konusunda hassasiyet sahibi Kubbealtı bunu tercih etmektedir -, millet bunun uzun okunacağını nereden bilecek diye düşünenler ise “zîrâ” olarak imlâlayınca bir kelimenin üç değişik versiyonuyla karşı karşıya kalırız. Biz de bu yazımızda düzeltme işaretinin niçin gerektiğini ve nerelerde kullanılması/kullanılmaması lâzım geldiğini tartıştıktan sonra meseleyi bir sonuca bağlamak gayesiyle birtakım tekliflerde bulunacağız.

AŞAĞIDAKİ BAĞLANTIDAN YAZININ DEVAMINI OKUYABİLİR VEYA YAZIYI İNDİREBİLİRSİNİZ:

Hiç yorum yok :